ဟံသာ၀တီပုံႏွိပ္တုိက္ႀကီးကို စတင္တည္ေထာင္သူ မင္းတုန္းမင္းႀကီးရဲ႕ ေမြးစားသား ရစ္ပေလ

ဟံသာ၀တီ ဦး၀င္းတင္ ကိုေတာ့ အားလုံးသိႀကမွာပါ။ အဓိပၸါယ္က ေတာ့ အားလုံးသိတဲ့အတုိင္း ဟံသာ၀တီသတင္းစာ အယ္ဒီတာခ်ဳပ္ ဦး၀င္းတင္ ပဲ ၿဖစ္ပါတယ္။ ဦး၀င္းတင္ ေရွ႕က ဟံသာ၀တီသတင္း စာကုိ တည္ေထာင္ခဲ့သူဟာ မင္းတုန္းမင္းႀကီးရဲ႕ ေမြးစားသား မစၥတာ ရစ္ပေလပဲ ၿဖစ္ပါတယ္။ နာမည္အျပည့္အစုံက Philip H. Ripley ပါ။  ၁၈၆၀ ၿပည့္ႏွစ္တြင္ ရခုိင္ၿပည္နယ္ ၊ေက်ာက္ၿဖဴၿမဳိ႕မွာ ေမြးဖြားခဲ့ၿပီး သူ႔ရဲ႕ဖခင္မွာ ေက်ာက္ၿဖဴအေရးပုိင္အာေမးနီးယန္းလူမ်ဳိး တစ္ဦးၿဖစ္ပါတယ္။ ရခုိင္မွာ တာ၀န္ထမ္း ေဆာင္ရင္း ရခုိင္အမ်ဳိးသမီး နဲ႔ အိမ္ေထာင္က်ၿပီး ရစ္ပေလကုိ ေမြးဖြားခဲ့တာ ၿဖစ္ပါတယ္။

ရစ္ပေလရဲ႕ဖခင္ဟာ မင္းတုန္းမင္းနဲ႔ အဆင္ေၿပသူၿဖစ္ၿပီး မႏၱေလးကုိ သြားတုိင္း ရစ္ပေလကုိ မႀကာခဏေခၚသြားေလ့ရွိပါတယ္။ ဆံပင္နီရဲရဲနဲ႔ ရစ္ပေလကုိ မင္းတုန္းမင္းႀကီးဟာ ခ်စ္ၿမတ္ႏုိးၿပီး သားအၿဖစ္ ေမြးစားလုိက္ပါတယ္။ အရြယ္ေရာက္ေတာ့ သီေပါမင္းတုိ႔ ေတာင္သမန္လယ္စား ေမာင္ေဖငယ္တုိ႔နဲ႔ အတူ ဆရာမွတ္ႀကီးရဲ႕ သံတဲေက်ာင္းမွာ ပညာသင္ေစပါတယ္။ စာႀကဳိးစားသူ ရစ္ပေလကုိ ကင္း၀န္မင္းႀကီး နဲ႔ ၀က္မစြတ္၀န္ေထာက္မင္း တုိ႔က အထူးပင္ ခ်စ္ခင္ႀကပါတယ္။

ရစ္ပေလ ၁၇ ႏွစ္ ေရာက္ေတာ့ မႏၱေလးနန္းတြင္းေရးဟာ ရႈပ္ေထြးလာ တာေႀကာင့္ ရစ္ပေလဟာ ေအာက္ၿပည္ေအာက္ရြာ ရန္ကုန္ ကုိ စုန္ဆင္း လာခဲ့ပါတယ္။ ရန္ကုန္မွာပဲ မီးရထားဌာန ၊ အတြင္း၀န္ရုံး ၊ စာေတာ္ၿပန္ဌာန တုိ႔မွာ အလုပ္၀င္ၿပီး ႏွစ္ႏွစ္ခန္႔အႀကာမွာေတာ့ ပညာ့အလင္း မဂၢဇင္းမွာ လက္ေထာက္အယ္ဒီတာအၿဖစ္ ၀င္ေရာက္လုပ္ကုိင္ၿပန္ပါတယ္။ ထို႔ေနာက္ စာေတာ္ၿပန္၀န္ေထာက္ အၿဖစ္ေၿပာင္းေရြ႕လုပ္ကုိင္ခဲ့ ၿပန္ပါတယ္။ စာေတာ္ၿပန္၀န္ေထာက္ဘ၀မွာပဲ ရခုိင္အမ်ဳိးသမီး ေဒၚစီရဲ႕ သမီး အင္နီ နဲ႔ လက္ထပ္ခဲ့ပါတယ္။

၁၈၈၆ ခုႏွစ္တြင္ ရန္ကုန္ ၃၄ လမ္း၌ ဟံသာ၀တီ ပုံႏွိပ္တုိက္ကုိ စတင္ တည္ေထာင္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၈၉၃ ခုႏွစ္ မွာေတာ့ ပုံႏွိပ္တုိက္လုန္းငန္း အတြက္လုိအပ္တဲ့ ခဲစာသြန္းလုပ္ေသာ ပညာႏွင့္ ပုံႏွိပ္ပညာ မ်ားကုိ အဂၤလန္သုိ႔ သြားေရာက္သင္ယူခဲ့ပါတယ္။ ၁၈၉၇ မွာေတာ့ ရန္ကုန္ကုိ ၿပန္ေရာက္လာၿပီး ဆူးေလဘုရားလမ္းမွာ ၀န္ထမ္း ၁၈၀ ခန္႔ရွိတဲ့ ဟံသာ၀တီပုံႏွိပ္တုိက္ႀကီး ကုိထပ္မံ တည္ေထာင္ခဲ့ၿပန္ပါတယ္။ မႀကာမီ ဟံသာ၀တီသတင္းစာ ကုိ ထုတ္ေ၀လုိက္ရာ လူႀကဳိက္မ်ားခဲ့ပါတယ္။ ဟံသာ၀တီပုံႏွိပ္တုိက္မွ ထုိေခတ္က နာမည္ႀကီးစာအုပ္မ်ားၿဖစ္တဲ့ ပဋာစာရီ၀ထၳဳ ၊ ပညာမင္းႀကီးဟန္တား၏ ဣႏၵိယ၊ ကင္း၀န္မင္းႀကီး၏ ဥေရာပသြား၊ လန္ဒန္သြား ၊ ၿပင္သစ္သြား ေန႔စဥ္မွတ္တမ္း စာအုပ္မ်ားကုိ ထုတ္ေ၀ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။

မစၥတာရစ္ပေလမွာ ဆႏၵတစ္ခုရွိပါတယ္။ ဒါကေတာ့ သူ႔ရဲ႕ေမြးစားဖခင္ မင္းတုန္းမင္းရဲ႕ ကုသုိလ္ၿဖစ္တဲ့ ကုသုိလ္ေတာ္ဘုရားအတြင္းမွာ  ေက်ာက္ထက္အကၡရာတင္ထားတဲ့ ပဥၥသဂၤါယနာတင္ ပိဋကတ္သုံးပုံကုိပုံႏွိပ္ထုတ္ေ၀ခ်င္တာပဲ ၿဖစ္ပါတယ္။ ေတာင္ခြင္သာသနာ ဆရာေတာ္ ႀကီးရဲ႕ ခြင့္ၿပဳမႈ ၊ လမ္းညႊန္မိန္႔ႀကားမႈၿဖင့္ ပုံႏွိပ္ထုတ္ေ၀ရန္ ကူးယူခဲ့ပါတယ္။ ကူးယူၿပီး ပရုဖတ္ၿခင္း(သဒၵါနဲ႔ စာလံုးေပါင္းသတ္ပံု မွန္မမွန္ စစ္ေဆးၿခင္း) ၿပဳလုပ္၌ မူရင္းေက်ာက္စာမ်ားႏွင့္ အေသအခ်ာ တုိက္ဆုိင္စစ္ေဆးခဲ့ပါ တယ္။ ရစ္ပေလရဲ႕ႀကဳိးစားမႈေႀကာင့္ ပိဋကတ္သုံးပုံစာအုပ္ေတြဟာ ၁၉၀၀ ၀န္းက်င္မွာ ေပၚထြက္လာခဲ့ပါတယ္။

မစၥတာရစ္ပေလ၏ ပုံႏွိပ္စက္မ်ားမွာ မင္က်မင္န အလြန္ေကာင္းၿပီး အၿခား ပုံႏွိပ္တုိက္မ်ားကုိ ၿဖစ္ကတတ္ဆန္း မဟုတ္ပါ။ ပုံႏွိပ္တုိက္က ထြက္တဲ့ စာအုပ္တုိင္း အမွန္ကန္ဆုံး ၿဖစ္ေစဖုိ႔ ၿမန္မာစာေပ အလြန္တတ္ကြ်မ္းတဲ့ လူၿပန္ေတာ္ပညာရွိ မ်ား ကုိ ေခၚယူခန္႔ထားပါတယ္။ ( ပုံမွန္ဘုန္းႀကီး ဘ၀မွ လူထြက္လာသူကို အရပ္အေခၚနဲ႔ ဘုန္းႀကီးလူထြက္လုိ႔ ေခၚႀကေပ မယ့္ စာတတ္က်မ္းတတ္ ပုဂၢဳိလ္မ်ားကိုေတာ့ လူၿပန္ေတာ္ လုိ႔ေခၚေႀကာင္းသိရပါတယ္)

ရစ္ပေလရဲ႕ ပုံႏွိပ္တုိက္မွ ထြက္တဲ့ စာအုပ္ေတြ ဘယ္ေလာက္ သဒၵါ သတ္ပုံ မွန္ကန္သလဲ ဆုိရင္ အမွားတစ္လုံးေတြ႔ရင္ ဆုေငြ ၅ က်ပ္ (ထုိေခတ္က အလြန္မ်ားတဲ့တန္ဖုိးပါ) ခ်ပါမယ္ ဆုိၿပီး စိန္ေခၚေႀကၿငာတဲ့ အထိပါပဲ။ ဒါေႀကာင့္လဲ ဟံသာ၀တီတုိက္ထြက္ စာအုပ္ေတြဟာ သဒၵါ သတ္ပုံ လွည့္ႀကည့္ေနစရာမလုိပဲ က်မ္းကုိးရင္ေတာင္ ‘ဟံသာ၀တီမူ’ ဆုိၿပီး တေလးတစားေဖာ္ၿပခံရပါတယ္။

ရစ္ပေလဟာ ၿမန္မာလူမ်ဳိးစစ္စစ္ မဟုတ္ေသာ္ၿငား ၿမန္မာဘုရင္ နဲ႔ ၿမန္မာစာေပကုိ အလြန္ေလးစားသူ ၿဖစ္ပါတယ္။ သူ႔ေမြးစားဖခင္ မင္းတုန္း မင္းႀကီး ကုိ ‘မင္းတုန္းမင္း’ လုိ႔ သူ႔ေရွ႕မွာ ဘယ္သူမွ မေခၚရဲပါ။ သူ ကုိယ္တုိင္ကလည္း ဘ၀ရွင္မင္းတရားႀကီး လုိ႔ပဲ ေခၚပါသတဲ့။ ၿမန္မာ့စာေပအက်ဳးိကုိ ေဆာင္ရြက္ခဲ့သူ ၊ ပိဋကတ္သုံးပုံေက်ာက္စာမ်ားကုိ ပထမဆုံး စက္တင္ပုံႏွိပ္ရန္ အႀကံရ ခဲ့သူ ခ်ီးက်ဴးဂုဏ္ၿပဳထုိက္ဖြယ္ မစၥတာရစ္ပေလ အေႀကာင္းကုိ ဗဟုသုတ အၿဖစ္ ေရးသားတင္ၿပလုိက္ပါတယ္။

Ref: ရစ္ပေလမွ ဦး၀င္းတင္ထိ ႏွစ္ေပါင္း ၁၁၁ ႏွစ္ႀကာ ဟံသာ၀တီသတင္းစာ – ေမာင္စြမ္းရည္
ၿမန္မာ့သမုိင္း၀င္ သမုိင္းတင္ခဲ့ေသာ ၿဖစ္ရပ္မ်ား – နႏၵာမုိးႀကယ္  Credit – Thutazone

minkoko110