ကယ္လီယိုပက္ထရာ

ဂရိေတြက ဟီရာ႔ခလီယန္္(Heracleion) လုိ႔ေခၚတဲ့ၿမဳိ႕ကုိ အီဂ်စ္ေတြကေတာ့ သြန္နစ္(Thonis) လုိ႔ေခၚပါတယ္။ တခါတရံမွာေတာ့ ႏွစ္မ်ဳိးစလုံးကိုေပါင္းၿပီး Thonis-Heracleion လို႔ေခၚတတ္ပါတယ္။ ဟာရာကလီယြန္ဟာ ႏုိင္းျမစ္၀ကြ်န္းေပၚေဒသမွာ ရွိခဲ့တဲ့ အီဂ်စ္ႏုိင္ငံက ေရွးေဟာင္းဆိပ္ကမ္းၿမဳိ႕ႀကီး တစ္ၿမဳိ႕ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

ဒီၿမဳိ႕ဟာ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေပါင္း ၂၇၀၀ခန္႔ (8th century BC ) ကတည္းက ရွိခဲ့တဲ့ၿမဳိ႕ျဖစ္ၿပီး အီဂ်စ္ရဲ႕အထင္ကရၿမဳိ႕ အလက္ဇၿႏၵီးယားၿမဳိ႕ရဲ႕ အေရွ႕ေျမာက္ဘက္ ၃၂ကီလုိမီတာခန္႔အကြာမွာ တည္ရွိခဲ့ပါတယ္။ အီဂ်စ္ဖာရုိဘုရင္ေတြ ႀကီးစုိးတဲ့အခ်ိန္ျဖစ္ၿပီး ဒီၿမဳိ႕ဟာတျဖည္းျဖည္းႀကီးထြားလာခဲ့ပါတယ္။ ဟီရာ႔ခလီယန္ဟာ မက္ဒီတာေရးနီးယန္း ရဲ႕ တံခါးေပါက္တစ္ခုအျဖစ္ အေရးပါခဲ့ၿပီး အဓိက အခ်က္အခ်ာ က်ေသာ ကုန္သြယ္ေရး ၿမိဳ႕ တစ္ၿမိဳ႕ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

ကမာၻ႔သမုိင္းမွာ အလြန္ထင္ရွားတဲ့ ကလီယုိပက္ထရာ ဘုရင္မရဲ႕ ၿမဳိ႕ျဖစ္ခဲ့ၿပီး ဒီၿမဳိ႕မွာ သူမ ဘိသိက္ခံယူခဲ့သည့္ ဘုရားေက်ာင္းရွိခဲ့ပါတယ္။ဒီၿမဳိ႕ႀကီးအေၾကာင္းကို ဂရိပညာရွင္ႀကီး ဟီေရာ့ဒုိးတပ္(Herodotus) က သူ႔စာေတြထဲမွာ ထည့္ေရးခဲ့ဖူးသလုိ ဂရိေရွးေဟာင္းကဗ်ာဆရာေတြရဲ႕ ကဗ်ာေတြထဲမွာလည္း ပါရွိပါတယ္။

ဒါေပမယ့္ ဒီၿမဳိ႕ႀကီးဟာ ေအဒီ ၃ရာစုေလာက္မွာ ကြယ္ေပ်ာက္သြားခဲ့ပါတယ္။ ၿမဳိ႕ႀကီးရွိခဲ့တယ္ဆုိတာ သမုိင္းမွတ္တမ္းေတြထဲမွာသာ က်န္ရစ္ခဲ့ေပမယ့္ ဒီၿမဳိ႕ဘယ္ေရာက္သြားမွန္း ဘယ္သူမွ မသိၾကေတာ့ပါဘူး။ ေပ်ာက္ကြယ္သြားတဲ့ ေရွးေဟာင္းၿမဳိ႕ေတာ္ႀကီးရွာေဖြမႈကို ျပင္သစ္သုေတသနပညာရွင္ ေဒါက္တာ Franck Goddio က ဦးေဆာင္ခဲ့ၿပီး ဥေရာပ အဏၰဝါ ေရွးေဟာင္း သုေတသန ပညာရွင္မ်ားအဖြဲ႕(IEASM)နဲ႔ အတူ ၁၉၉၈ခုႏွစ္မွာ စတင္ရွာေဖြခဲ့ပါတယ္။

၂၀၀၀ျပည့္ႏွစ္ ၀န္းက်င္မွာ သုေတသနအဖြဲ႔ဟာ Abu Qir ပင္လယ္ေကြ႔က ေရေအာက္ကမ္းလြန္မွာ ေရွးေဟာင္းပစၥည္းအၾကြင္းအက်န္ေတြ ရုပ္တုေတြကုိ ေတြ႔ရွိခဲ့ပါတယ္။ ဆက္လက္ရွာေဖြ သုေတသနလုပ္ခဲ့ရာမွာေတာ့ ဒီေနရာဟာ ဟီရာ႔ခလီယန္္ၿမဳိ႕ႀကီးျဖစ္ေနတာကို အမွတ္မထင္သိရွိလုိက္ၾကၿပီး ေပ်ာက္ဆုံးၿမဳိ႕ေတာ္ကို ျပန္လည္ေတြ႔ရွိခဲ့ၾကပါတယ္။

“ ဒါဟာ ကမၻာေပၚမွာ ေနာက္ထပ္ မရွိႏိုင္တဲ့ ေနရာ တစ္ခုပါ “ လုိ႔ ေဒါက္တာ Franck Goddio က ဆိုပါတယ္။ အဆုိပါရွာေဖြေတြ႔ရွိမႈဟာ ေရေအာက္ရွာေဖြေတြ႔ရွိမႈမ်ားအနက္ အႀကီးက်ယ္ဆုံးေတြ႔ရွိမႈလည္းျဖစ္ပါတယ္။န္

ေရေအာက္က ျပန္လည္ေတြ႔ရွိခဲ့တဲ့ ေပ်ာက္ဆုံးၿမဳိ႕ေတာ္ဟာ ရြံႏြံ႔ေတြဖုံးလႊမ္းကာ ပ်က္စီးေနၿပီျဖစ္ေပမယ့္ နန္းေတာ္ အုတ္ျမစ္႐ိုး ၊ အနီေရာင္ေက်ာက္တိုင္လံုးႀကီးမ်ား ၊ နတ္ဘုရား Osiris ရဲ႕ ႐ုပ္တု နဲ႔ စဖင့္ရုပ္တုမ်ား စတဲ့ အဓိကက်တဲ့ အရာေတြကိုေတာ့ ေတြ႔ရွိရပါေသးတယ္။ ၿပဳိလဲၿပီး ထုထည္ႀကီးမားတဲ့ ထံုးေက်ာက္တံုးႀကီးမ်ား အၾကားမွာ သလင္းေက်ာက္နဲ႔ထုလုပ္ထားတဲ့ ႀကီးမားေသာ ရုပ္တုတစ္ခုကိုလည္းေတြ႔ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဖာရုိဘုရင္တစ္ပါးရဲ႕ရုပ္တုျဖစ္ၿပီး ရုပ္တုေပၚမွာေတာ့ ပထမေျမာက္ ဆက္တီ – Seti I လုိ႔ ေရးထုိးထားပါတယ္။

အလြန္ႀကီးမားတဲ့ ေက်ာက္ ဦးေခါင္းပံု တစ္ခုကို လည္း ရွာေဖြေတြ႔ရွိခဲ့ၾကၿပီး အဆိုပါ ႐ုပ္ထုကေတာ႔ ကလီယို ပတ္ထရာ ႏွင္႔ သူမ၏ ယခင္က ခ်စ္သူေဟာင္း ဂ်ဴးလိယက္ဆီဇာတို႔ရဲ႕သား ဆီဇာရီရမ္ – Caesarion ျဖစ္မည္ ဟု ထင္မွတ္ရေၾကာင္း ဆိုပါတယ္။ ဒါအျပင္ စဖင့္႐ုပ္ထု ႏွစ္ခုကိုလည္း ေတြ႕ရွိခဲ့ျပီး ဒီအထဲက တစ္ခုဟာ ကလီယို ပတ္ထရာ၏ ဖခင္ ေဖၚလိုမီ Ptolemy XII ကို ကိုယ္စားျပဳတာျဖစ္ေၾကာင္း ပညာရွင္ေတြက ဆုိပါတယ္။

ေနာက္ထပ္ေတြ႔ရွိရတဲ့အရာေတြကေတာ့ Heracleion ၿမိဳ႕၏ ပန္းခ်ီကား တစ္ခ်ပ္ ၊ ေ႐ွးေဟာင္းေက်ာက္စာမ်ား၊ နစ္ျမဳပ္ေနေသာ သေဘၤာ ၆၄ စင္း၊ ေက်ာက္ဆူးေပါင္း ၇၀၀ေက်ာ္ ၊ ေရႊဒဂၤါးမ်ား ေၾကးဒဂၤါး၊ ႐ုပ္ထုႀကီးေပါင္း၁၆ ခု နဲ႔ ရုပ္တုငယ္ေပါင္း ၁၀၀ေက်ာ္ တို႔ျဖစ္ပါတယ္။

ေရွးေဟာင္းၿမဳိ႕ေတာ္ဟာ ကမ္းရုိးတမ္းကေန ၂.၅ကီလုိမီတာ အကြာအေ၀းက ေရေအာက္အနက္ေပ ၃၀ခန္႔မွာ လဲေလ်ာင္းေနခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ ၿမဳိ႕ႀကီးတစ္ခုလုံး ဘာေၾကာင့္ ေရေအာက္ကုိေရာက္ရွိသြားသလဲ ဆုိတာကိုေတာ့ ဘယ္သူမွ အေသအခ်ာ မသိၾကပါဘူး။

သမုိင္းပညာရွင္ေတြကေတာ့ ဘီစီ ၁ရာစု ၀န္းက်င္မွာ ျဖစ္ခဲ့တဲ့ ႀကီးမားတဲ့မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမႈေတြ ၊ ဆူနာမီအႀကီးစား ငလွ်င္ဒါဏ္ေတြေၾကာင့္ ပင္လယ္ေရျပင္ျမင့္တက္လာခဲ့သလုိ ေျမသားေတြေပ်ာ့သြားခဲ့ၿပီး ေအဒီ ၃ရာစုမတုိင္မီမွာ တစ္ၿမဳိ႕လုံးေရေအာက္ကုိ ေရာက္သြားခဲ့ျခင္းျဖစ္တယ္လုိ႔ ဆုိၾကပါတယ္။

အီဂ်စ္အစိုးရအေနနဲ႔ကေတာ႔ အဆိုပါ ေနရာအား ေရေအာက္ျပတိုက္တစ္ခုအျဖစ္ ဖန္တီးၿပီး ကမၻာလွည္႔ ခရီးသည္မ်ားအား ဆြဲေဆာင္ႏိုင္ဖို႕ စီစဥ္လွ်က္ရွိပါတယ္။

Credit: Thutazone