အားတိုးေဆး

ဘုမၼရာဇာ ဘာသာျပန္ပါလွ်င္ ဘုမၼိ(ေျမ)ႏွင့္ရာဇာ(ဘုရင္)ေျမဘုရင္ဟုအဓိပၸါယ္ ရပါသည္။စိတ္၀င္စားဖြယ္ ေဆးစြမ္းၾကီးရံုမွ်မက ဂမၻီရဆန္ေသာ စြမ္းရည္တို႔ လည္းရွိပါသည္။ဘုမၼရာဇာကို ရုကၡေဗဒအမည္မွာ (Rauwolifia serpentine benth) ျဖစ္သည္။ အပြင့္သည္ခရမ္း၊ျဖဴ၊နီေရာင္ျဖစ္သည္။ အ နက္ေရာင္လည္းရွိသည္။စားေတာ္ပဲလံုးခန္႔ရွိျပီးအ ေရာင္နီသည္။

ဘုမၼိရာဇာဟုေခၚျခင္း ဘုမၼိ-ေျမတြင္ေပါက္ေသာပရေဆးတကာတို႔ထက္ဂုဏ္ သတၱိအက်ိဳးထူး ကို ေပးနိုင္ေသာေၾကာင့္ ရာဇာ-မင္းကဲ႔သို႔ ျဖစ္ေသာအပင္ (ေျမေပါက္သစ္ပင္တကာတို႔ ၏မင္း)ဟုဆိုသည္။
မင္သည္လူဆိုး၊လူမိုက္တို႔ကို ႏွိမ္နင္းေအာင္ျမင္သကဲ႔သို႔ ေျမတြင္ ရွိေသာ ပေယာဂ၊ဘီလူး၊ေျမဘုတ္အားလံုးကို ေအာင္ျမင္ ႏွိမ္နင္း နိုင္ေလသည္။

ရွင္နာဂသိန္က်မ္းအလိုအရ ရာဇာ=(မင္းႏွင့္တူေသာအပင္) ေျမြဆိုးနိုင္သစ္ပင္ ဘုမၼိ-ပထ၀ီရုပ္ဓာတ္လြန္၍ ျဖစ္ေသာ ေရာဂါေ၀ဒနာတို႔ႏွင့္ ေျမဆဲြ ေျမကိုင္ ေရာဂါေ၀ဒနာတို႔ကိုေအာင္နိုင္ေသာေၾကာင့္ဟု လည္းဆို သည္။

တစ္နည္းတင္ျပပံု ေျမတြင္ ေနေသာသက္ရွိေျမြစသည္တို႔၏ အဆိပ္မ်ိဳးဟူသမွ်ႏွင့္ စိန္စေသာသယံဇာတတို႔မွျဖစ္သည္ ့ထာ၀ရအဆိပ္ကို စားသံုးမိ၍ အဆိပ္ျဖစ္ပါက ေရာဂါေ၀ဒနာတို႔ကို ျဖိဳးခြင္းေအာင္ျမင္နိုင္ေသာ ေၾကာင့္။

ရာဇာၾကီး(၄)ပါးရွိသည္
(က) ဘုမၼရာဇာ
(၂)ဧကရာဇာ
(၃)သီဟရာဇာ
(၄)ရာဇ၀ံသတို႔ျဖစ္သည္။

ေရွးပညာၾကီးသူ ေဆးဆရာျမတ္တို႔ အသံုးျပဳပံု အေထာက္အထား တစ္ခုမွာ “̏ဘုမၼရာဇာ၊ဧကရာဇ္ႏွင့္ ရာဇ၀င္ျမစ္ ၎သံုးျဖာ
ေပါင္းၾကိတ္ခါ အရိပ္မွာလွန္း၊ေဆာင္ျမန္းၾကပါ ေသြးတက္နာ ျဖစ္လာသည္႔ဆိပ္မ်ိဳး နတ္ေရစင္ ပမာစြမ္းတယ္၊ ျမိဳင္တန္းကတန္းခိုး.̋.ဟုျဖစ္သည္။

ဘုမၼရာဇာပင္ေရြးခ်ယ္ျခင္း ဘုမၼရာဇာပင္သည္ ၾကီးပင္ေပါက္စႏွင့္လည္းတူ၏။ၾကက္မအုပ္ပင္ႏ်င့္လည္းတူ၏။ေရာင္းခ်သူသည္ တိလကၤပင္ႏွင့္လည္း ျမစ္ဥမ်ားကို ေရာေႏွာထား တတ္သည္။ခါးျခင္းလည္းတူျပန္သည္။ ဘုမၼရာဇာမွာ ဆတ္၍က်ိဳးတတ္ျပီး အတြင္းသားအရစ္ရစ္ အထပ္ ထပ္ အေနအထား ေတြ႔ရသည္။ ေဆးအျဖစ္သံုးစဲြမည္ ဘုမၼရာဇာသည္ ၾသဇာဓာတ္ျပည္႔၀ျခင္း၊ တုတ္ခိုင္ၾကီးထြားျခင္း၊အေရာင္အေသြး ျပည့္စံုရန္လိုေလသည္။ ႏွစ္နုႏွင့္သက္ၾကီးမျဖစ္ရန္လိုသည္။

အသြင္သ႑ာန္ မ်ိဳးစိတ္ေပါင္း(၇)စိတ္ရွိသည္။ႏွစ္ရွည္ခံပင္ငယ္မ်ိဳးျဖစ္သည္။အ ေရးအပါဆံုးမ်ိဳးမွာ (Ranwolfia serpentine Bent)ျဖစ္သည္။ အျမင့္ေပ(၁)ေပခဲြမွ(၂) ေပထိျဖစ္သည္။ အပြင့္မွာပန္းခိုင္ ထိပ္စုျပံဳျပီး အနီေရာင္၊ပန္းေရာင္ႏွင့္အျဖဴေရာင္တို႔ ပြင့္သည္။စား ေတာ္ပဲလံုးမွ်ရွိျပီး ရင့္လွ်င္ အစိမ္းေရာင္မွအနီေရာင္သို႔ေျပာင္း သြား သည္။

ေပါက္ေရာက္ျခင္း ပူအိုက္စြတ္စိုေသာ မိုးေရခ်ိန္လက္မ(၈၀)မွ(၁၂၀) ေက်ာ္ခန္႔ရွိ ေသာ ေဒသမ်ားတြင္ေပါက္ေရာက္သည္။

ျမန္မာေဆးက်မ္းမ်ားမွျပေသာအာနိသင္အျမစ္သည္ဖန္၊စပ္၊ခါးအရသာရွိသည္။ ပူေသာသတၱိရွိသည္ ။၀မ္းမီးကိုေတာက္ေစ ကာ ေလကိုသက္ေစသည္။ႏွဳတ္ကိုျမိန္ေစသည္။အေၾကာေသ၊အေၾကာလွဳပ္ျခင္းကို ေပ်ာက္ကင္းေစသည္။ ဆီးအိမ္တြင္ျဖစ္ေသာ ေညာင္းက်နာ၊ရိျဖဴရိနီ ဆင္းမွဳႏွင့္သုက္ဆီးလြန္ေသာေရာဂါကိုနိုင္ သည္။ ေသြးတိုး၊ေသြးနိမ္႔၊ေသြးျမင့္ေသာေရာဂါမ်ား၊ကာလသားေရာဂါႏွင့္ႏွလံုတုန္ရင္ခုန္ေသာေရာဂါတို႔ကို ေပ်ာက္သည္။ ပန္ေသ၊ပန္ညိွဳး၊ သုက္ခမ္းေသာ ေရာဂါတို႔ကိုနိုင္သည္။

အသံုးျပဳပံု

(က)အျမစ္သည္ ေသြးတိုးက်ေဆးအျဖစ္ထင္ရွားသည္။ စိုးရိမ္ေၾကာင့္ၾကျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ ေသြးတိုးေရာဂါရွိသည့္လူငယ္မ်ားႏွင့္ သင့္ေတာ္သည္။

(ခ) အျမစ္ကို အားတိုးေဆး၊အိပ္ေဆး၊အဆိပ္ေျဖေဆး ႏွင့္ အဖ်ား ျဖတ္ေဆးမ်ားတြင္ ထည္႔သြင္းအသံုးျပဳသည္။

(ဂ) စိတ္ၾကြျခင္း၊ ရန္ျပဳလိုျခင္း ၊စိုးရိမ္ေၾကာင့္ၾကမွဳျဖစ္ျခင္း ျဖစ္ တတ္ေသာစိတ္ေ၀ဒနာရွင္တို႔အတြင္ စိတ္ျငိမ္ေဆးအျဖစ္အသံုးျပဳ သည္။

(ဃ) ဘုမၼရာဇာ၊ ရွိန္းခို၊ဣသရမူလီ၊ေဆးဒန္းတို႔ကို အမွဳန္႔ျပဳ၍ ေရာစပ္ကာ ကေလးငယ္မ်ား အသားအေရေအး၍ တက္ျခင္း၊ ပူ၍တက္ျခင္း၊ အေညွာ္မိျခင္း၊ ခၽြဲၾကပ္ျခင္း၊ ေလပူၾကပ္ ျခင္းတို႔ျဖစ္ပါက ေျခဖ၀ါးလက္ဖ၀ါးတို႔အားခ်န္ကာ တစ္ကိုယ္လံုး လိမ္းေပးရသည္။ ယင္းေဆးမွဳန္႔ကို ကြမ္းရြက္ျဖင့္ေရာေခ်ကာအနံ႔ ရွဴေပးရသည္။လက္ကိုအပူကင္၍ ရင္ကိုသပ္ခ်ျခင္း ေပ်ာက္ကင္း နိုင္သည္။

(င) လတ္ဆတ္ေသာအရြက္၏ အရည္ကိုမ်က္စိ ေဆးအျဖစ္ ေဖၚ စပ္အသံုးျပဳသည္။

(စ) ဘုမၼရာဇာေဆးစားသံုးျပီးေနာက္ ပြင့္ေသာအစာကိုစား ရ သည္။ေရမွန္မွန္ခ်ိဳးရသည္။

ဘုမၼရာဇာေဆးအသံုးတို႔မွာ မ်ားစြာနက္နဲက်ယ္ျပန္႔ လွပါသည္။ သိမီသမွ် ဗဟုသုတသာျဖစ္ပါသည္။

က်မ္းကိုး
အရွင္နာဂသိန္က်မ္း/ျမန္မာ့ေဆး၀ါးပင္မ်ား

အစာအိမ္ေဆး ဘုမၼရာဇာ=ပ်ားရည္=ဆင္တံုးမႏြယ္=ျမင္းခြာရြက္ ဘုရင္ဆင္စီးျမင္းရံ အစာခံလို႕မွတ္တယ္။

ဘုမၼရာဇာပင္သက္တမ္း၃ႏွစ္မွ၄ႏွစ္ရွိေသာအပင္ျမစ္ သည္ အယ္ကာရြိဳက္ပါဝင္မွဳ ၀.၈%ထက္မနည္းပါရွိသည္။ ထိုအယ္ကာရြိဳက္သည္ ေသြးတိုးကိုက်ေစျပီး စိတ္ကိုျငိမ္ေစသည္ဟုဆိုသည္။
ဟုေတြ႔ရွိႀက၍ ဘုမၼရာဇာကိုေဆးဝါးမ်ားေဖၚစပ္ရာတြင္ ကပိုိုမိုထည့္သြင္းသံုးစဲြလာႀကသည္။ ယခုတိုင္အခ်ိဳ႕ေဒသမ်ားတြင္ ဘုမၼရာဇာျမစ္ကိုကေလး လည္တြင္ဆဲြေပးႀကသည္။ ကေလးမ်ားအားပေယာဂ
မဝင္ေရာက္ရန္ႏွင့္ ေရာဂါဘယကင္းေဝးေစသည္ဟု ယံုႀကည္ျခင္းရွိႀကသည္။

ဘုမၼရာဇာ

ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ေတြ႕ႏိုင္ေသာေနရာမ်ား ပူအိုက္ စြတ္စို၍ မိုးေရ ခ်ိန္ လက္မ ၈၀ မွ ၁၂၀ ေက်ာ္ခန္႔ ရွိေသာ ေဒသမ်ား တြင္ ေပါက္ေရာက္သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္း ျဖစ္သည့္ ပ်ဥ္မနား ၊ ေတာင္ငူ ၊ မြန္ျပည္နယ္ က်ိဳက္ထို ၊ ဘီးလင္း ၊ ေကာ့ကရိတ္ အစရွိေသာ ၿမိဳ႕မ်ား တြင္ အမ်ား အျပား ေပါက္ေရာက္သည္။ သဘာ၀ အေလ်ာက္ သဲႏုန္းေျမေစး မ်ားတြင္ အေလ့က် ေပါက္ေရာက္ ေသာ္လည္း စိုက္ပ်ိဳးပင္ တစ္ရပ္ အေနျဖင့္ လည္း စိုက္ပ်ိဳး ထုတ္လုပ္ ႏိုင္သည္။

စိုက္ပ်ိဳးပံု

(က) ေျမျပဳျပင္ျခင္း ။ ။ ေျမကို နက္နက္ ထြန္ယက္ ေပးရန္ လိုသည္။ စိုက္မည့္ အတန္းလိုက္ အကြာအေ၀း မွာ ၁ ေပ မွ ၂ ေပ အထိ ထား သင့္သည္။ စိုက္မည့္ အတန္းလိုက္ ထယ္ေၾကာင္း ေပးထားရန္ သင့္ သည္။

(ခ) စိုက္ပ်ိဳးျခင္း။ ။ အေစ့ကို စိုက္ပ်ိဳး ျခင္းျဖင့္ အပင္ ျဖစ္ထြန္္း ႏိုင္ေသာ္လည္း မိုးဦးက် အခ်ိန္၌ အျမစ္ အဆစ္ ကေလးမ်ားကို ျဖတ္ေတာက္ ၍ ပ်ိဳးေထာင္ၿပီး လွ်င္ အပင္ေပါက္ ကေလးမ်ား ကို ေျပာင္းေရႊ႕ စိုက္ပ်ိဳးျခင္း က ပို၍ လ်င္ျမန္စြာ ျဖစ္ထြန္းသည္။ အပင္တက္ မ်ားကို တူးဖဲ့၍ ေျမခ် စိုက္ပ်ိဳး ျခင္းက သာလြန္ ေကာင္းမြန္ေပသည္။ တစ္ပင္ ႏွင့္ တစ္ပင္ ၂ ေပမွ ၃ ေပ အထိ ခြာ၍ စိုက္ပ်ိဳး သင့္သည္။

(ဂ) ျပဳစုဂရုစိုက္ျခင္း ။ ။ ေပါင္းမ်ား ရွင္းေပးျခင္း ၊ ေႏြရာသီ ၌ ေရသြင္း ေလာင္း ေပးျခင္းႏွင့္ အပင္ရင္းမ်ား၌ လိုအပ္သည့္ ေျမေဆြး မ်ား ထည့္ေပးျခင္း။

(ဃ) စုေဆာင္း ရယူျခင္း ။ ။ အျမစ္အား ပင္သက္ ၁ ႏွစ္ခြဲသား မွ စတင္ အသံုးျပဳ ႏိုင္ေသာ္လည္း ၃-၄ ႏွစ္သား ရွိေသာ အခါ ၌သာ ေဆးဖက္၀င္ အာနိသင္ အရွိဆံုး အခ်ိန္ ျဖစ္၍ အျမစ္မ်ားကို တူေဖာ္ရ ယူသင့္သည္။ တူးယူရန္ အေကာင္းဆံုး ေသာ လမ်ား ျဖစ္သည့္ တန္ေဆာင္ မုန္း မွ တေပါင္း လ မ်ား တြင္ တူးယူသင့္သည္။ တူးေဖာ္ၿပီး ေသာ အျမစ္မ်ား အား ေရစင္ ေအာင္ေဆး၍ လက္ေလးသစ္ ခန္႔ျဖတ္ကာ အေျခာက္လွန္း ရသည္။ ေသြ႕ေျခာက္ပါက လိုအပ္သလို သံုးစြဲႏိုင္သည္။

အသံုး၀င္ပံု အာနိသင္

ျမန္မာ့ ေဆးက်မ္း မ်ား အလိုအရ ဘုမၼရာဇာ ျမစ္သည္ ဖန္၏ ၊ စပ္၏ ၊ ခါးေသာ အရသာ ရွိ၏ ၊ ထက္ျမက္၍ ပူေသာ ဂုဏ္သတၱိ ရွိၿပီး ၀မ္းမီးကို ေတာက္ေစ၏ ၊ ေလကို သက္ေစ၏ ၊ ႏႈတ္ကို ၿမိန္ေစ၏ ၊ အေၾကာလႈပ္ ျခင္း ၊ အေၾကာ ေညာင္းက်နာ ေခၚ ရိျဖဴနီ က်ဆင္းမႈ တို႔ႏွင့္ သုက္ဆီး လြန္ ေသာ ဒူလာ သေရာနာ ကို ႏိုင္၏ ။ ေသြးတိုး ေရာဂါ ေသြး နိမ့္ ေရာဂါ တို႔ကို ေပ်ာက္ေစ၏ ။ ပန္းေသ ပန္းၫိႈး သုက္ခန္း ေရာဂါ တို႔ကို ႏိုင္၏ ။

အသံုးျပဳပံု- အျမစ္

၁။ ဘုမၼရာဇာ ျမစ္သည္ ေသြးတိုး က်ေဆး အျဖစ္ အထူး ထင္ရွားသည္။ အထူး သျဖင့္ စိုးရိမ္ ေၾကာင့္ၾက ျခင္း ႏွလံုး တုန္ ျမန္ျခင္း တို႔ ႏွင့္ ယွဥ္ေသာ ေသြးတိုး ေရာဂါ ရွိသည့္ လူရြယ္ မ်ား အတြက္ သင့္ေတာ္ ၏ ။

၂။ ဘုမၼရာဇာ ျမစ္သည္ အားတိုးေဆး ၊ အိပ္ေဆး ၊ အဖ်ားျဖတ္ေဆး ၊ ေလေဆး ႏွင့္ အဆိပ္ေျဖ ေဆး မ်ား တြင္ ထည့္သြင္း အသံုးျပဳသည္။
၃။ စိတ္ထၾကြျခင္း ၊ ရန္္ျပဳလိုျခင္း ၊ စိုးရိမ္ေၾကာင့္ၾက ျဖစ္ျခင္း ၊ စိတ္ေၾကာတင္းျခင္း မ်ားကို ေျပေပ်ာက္ ေစသည့္ အတြက္ စိတ္ေ၀ဒနာ ရွင္အခ်ိဳ႕ စိတ္ၿငိမ္ေဆး အျဖစ္ အသံုးျပဳ ၾကသည္။

၄။ ဘုမၼရာဇာ ၊ ရွိန္းခို ၊ ဣသရမူလီ ၊ ေဆးဒန္း တို႔ကို ဆတူ အမႈန္႔ ျပဳ၍ ကေလး သူငယ္မ်ား ၊ အသား အေရ ေအး၍ တက္ျခင္း ၊ ပူ၍ တက္ျခင္း ၊ အေၫွာ္မိျခင္း ၊ ခၽြဲက်ပ္ျခင္း ၊ ေလပူ က်ပ္ျခင္း ျဖစ္ပါက လက္ဖ၀ါး ေျခဖ၀ါး တို႔ကို ခ်န္ လွပ္ ၍ တစ္ကိုယ္လံုး ကုိ ႏွမ္းဆီႏွင့္ ေဖ်ာ္၍ လိမ္းေပးျခင္း ၊ ၎ ေဆးမႈန္႔ ႏွင့္ ကြမ္းရြက္ တစ္ရြက္ ေရာေျခ ၍ အနံ႔ ရွဴေပးျခင္း ၊ လက္ကို အပူကင္း ၍ ရင္ကို အုပ္ၿပီး သက္ခ်ျခင္းျဖင့္ ေပ်ာက္ကင္း ေစႏိုင္သည္။

အသံုးျပဳပံု- အရြက္

၁။ လတ္ဆတ္ေသာ အရြက္ကို အရည္ကို မ်က္စိ အတြက္ ေဆးအျဖစ္ ေဖာ္စပ္ အသံုးျပဳ ႏိုင္၏ ။

မွတ္ခ်က္ ။ ။ (ဘုမၼရာဇာ ေဆးကို စားသံုးၿပီးေနာက္ ပြင့္ေသာ အစာကို စားရ၏။ ေရမွန္မွန္ ခ်ိဳးေပးရ၏ ။)

http://arogyamonline.com/ မွ ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္။